foto1
foto1
foto1
foto1
foto1



Pistolet Maszynowy MP-40

Pistolet Maszynowy MP-40 (ERMA Werke) .
zwany potocznie i błędnie "Schmeisserem"


altMP 40 to niemiecki pistolet maszynowy kalibru 9 x 19 mm Parabellum produkowany w czasie drugiej wojny światowej niepoprawnie nazywany "Schmeisserem".

Historia konstrukcji
W okresie międzywojennym armia niemiecka posiadała 3700 pistoletów maszynowych (głównie MP 18 I i MP 28 II), nie były one jednak przepisowym uzbrojeniem. Dopiero doświadczenia wojen toczonych na świecie w latach trzydziestych XX wieku spowodowały zwiększenie zainteresowania tym rodzajem broni.

Ponieważ używane już typy pistoletów maszynowych uznano za przestarzałe, postanowiono skonstruować nowy pistolet maszynowy. 29 czerwca 1938 roku nowy pistolet został przyjęty do uzbrojenia jako M.P.38. Była to konstrukcja nowoczesna, ale dość kłopotliwa i skomplikowana w produkcji. Najbardziej kłopotliwym w produkcji elementem broni była komora zamkowa. Skomplikowana technologia powodowała że do końca 1940 roku wyprodukowano zaledwie 40 000 egz. MP 38. Było to o wiele za mało jak na potrzeby stale rozwijającego się Wehrmachtu.

W 1939 roku rozpoczęto prace nad modernizacją MP 38. W firmie ERMA opracowano wersję MP 38(L) z komorami zamkową i spustową wykonanymi technologią odlewania z aluminium. MP 38(L) był lżejszy i łatwiejszy w produkcji od MP 38, ale ponieważ pierwszeństwo w dostawach deficytowego aluminium miał przemysł lotniczy jego produkcji nie uruchomiono.

Poza Ermą prace nad modernizacją MP 38 prowadzono w HWA (Heereswaffenamt, niem. Urząd Uzbrojenia Wojsk Lądowych). Prace w HWA miały na celu nie tylko uproszczenie produkcji, ale także eliminację z konstrukcji MP 38 elementów z materiałów deficytowych (takich jak metale lekkie).

Największą nowością w prototypie opracowanym przez HWA była nowa komora zamkowa. Jej projektantem był inż. Anton Peter. Był on zwolennikiem stosowania w produkcji broni elementów wykonywanych metodą tłoczenia ze stalowej blachy (Anton Peter był nazywany przez współpracowników Stahlblech Peter, niem. Blaszany Piotruś). Zaprojektowana przez niego komora zamkowa była zwijana z blachy stalowej i zgrzewana punktowo. Była ona prostsza w produkcji niż rurowa komora zamkowa MP 38, a jej dodatkową zaletą była mniejsza powierzchnia styku zamka z komorą zamkową, dzięki czemu zmniejszyło się ryzyko zacięć w przypadku zanieczyszczenia broni. Poza nową komorą zamkową nowy był chwyt pistoletowy wykonany także metodą tłoczenia z blachy (MP 38 ta część była aluminiowym odlewem). Przyspieszeniu produkcji służyć miała także rezygnacja z obróbki kosmetycznej (jej rezultatem było nowe gładkie gniazdo magazynka).

Pistolet maszynowy MP 40Produkcję nowego pistoletu maszynowego uruchomiono na początku 1940 roku. Nowa broń otrzymała oznaczenie MP 40. Poza zakładami wcześniej produkującymi MP 38 czyli Erfurter Maschinenfabrik B. Geipel GmbH i Waffen- und Fahrradfabrik C.G. Haenel, produkcję MP 40 uruchomiono także w austriackich zakładach Steyr (wcześniej produkujące MP 34(ö), z czasem stały się największym producentem MP 40). Wprowadzono także nowe magazynki wyposażone w pionowe rowki mające zwiększyć sztywność magazynka i jego odporność na zanieczyszczenia. Podobnie jak MP 38, nowy pistolet maszynowy strzelał tylko ogniem seryjnym, ale niska szybkostrzelność umożliwiała doświadczonemu żołnierzowi prowadzenie ognia pojedynczego. Etatowo w pistolety maszynowe uzbrojeni mieli być dowódcy: drużyn, plutonów, kompanii. Zadziwia fakt, że sztab generalny opracował szczegółowe zasady użycia MP dopiero w 1940.

Pomimo rozpoczęcia produkcji seryjnej, prace nad udoskonalaniem MP 40 trwały nadal. Dużą wadą nowego pistoletu maszynowego był podobnie jak w przypadku MP 38 brak możliwości zabezpieczenia broni z zamkiem w przedniej pozycji. 25 czerwca 1942 roku rozpoczęto produkcję MP 40 wyposażonych w nową rękojeść napinania zamka. Składała się ona z trzpienia przyspawanego do zamka i osadzonej na nim ruchomej tulei. Przesunięcie tulei w stronę komory zamkowej powodowało wsunięcie występu tulei w wycięcie komory zamkowej i zabezpieczenie broni. Zastosowane rozwiązanie było wyraźnie wzorowane na bezpieczniku radzieckiego PPSz. Od 1 czerwca 1943 roku nakazano przerobienie rękojeści wcześniej wyprodukowanych MP 38 i MP 40 Wehrmachtu, a 15 lipca 1944 roku Waffen-SS.

W tym samym 1942 roku powstał prototyp wersji MP 40/II. Miała ona poszerzone gniazdo magazynka w którym można było zamontować dwa magazynki 32-nab. Po wystrzelaniu naboi z jednego magazynka zespół obu magazynków można było przesunąć w bok i ponownie rozpocząć ogień. Wersja ta powstała jako odpowiedź na uwagi żołnierzy frontowych którzy postulowali zwiększenie pojemności magazynka MP 40 (bębnowy magazynek radzieckiej pepeszy zawierał 71 naboi). MP 40/II okazał się konstrukcją niepraktyczną i nie był produkowany seryjnie.

W 1942 roku rozpoczęto produkcję pistoletów maszynowych MP 40 wyposażonych w gniazdo magazynka wykonane ze zwiniętej i zgrzanej blachy (w miejsce gniazda frezowanego). Nowe gniazda posiadały charakterystyczne poziome żebra zwiększające sztywność. Pojawiły się także nowy chwyt pistoletowy, szyna ochraniająca dolną powierzchnię lufy i nakrętka mocująca lufę. Zmiany te miały na celu zmniejszenie czasochłonności produkcji MP 40.

W 1942 coraz wyraźniejsza była perspektywa wprowadzenia do uzbrojenia karabinów szturmowych. Pod koniec tego roku produkcji MP 40 zakończył Haenel, przygotowujący się do rozpoczęcia produkcji późniejszego StG44. W 1943 roku także Erma zakończyła produkcję MP 40 i rozpoczęła wytwarzanie StG44(a dokładniej jego wczesnych wersji MP43 i MP 44). Ostatnim producentem MP 40 był Steyr który zakończył produkcję MP 40 w październiku 1944 roku. Z tych zakładów pochodziła ostatnia wersja produkcyjna MP 40 posiadająca komorę zamkową i spustową wykonaną w postaci jednego elementu z tłoczonej blachy.

Do końca wojny wyprodukowano według różnych źródeł od 746 000 do 1,1 miliona pistoletów maszynowych MP 40. Pomimo pewnych niedoskonałości MP 40 był jedną z najlepszych broni II wojny światowej. Jego konstrukcja stałą się podstawą do opracowania angielskiego Stena, szwedzkiego Carl Gustaf m/45 i jugosłowiańskiego Zastava M56.

Po drugiej wojnie światowej pistolet maszynowy MP 40 był nadal powszechnie używany w wielu armiach świata (szczególnie w konfliktach lokalnych) do końca lat 60. Przykładowo do 1956 roku MP 40 był przepisowym pistoletem maszynowym izraelskich spadochroniarzy.

Opis konstrukcji
Pistolet maszynowy MP 40 był indywidualną bronią samoczynną. Automatyka pistoletu maszynowego MP 40 jest oparta na zasadzie odrzutu swobodnego zamka. Ryglowanie odbywa się masą swobodnego zamka, podpartego sprężyną powrotną. Strzelanie z zamka otwartego seriami. Trzon zamkowy miał postać walca w wydrążeniu którego umieszczona była ruchoma iglica na masywnej żerdzi. Żerdź otoczona sprężyną powrotną. Sprężyna powrotna w osłonie teleskopowej. Mechanizm spustowy umożliwia strzelanie tylko ogniem ciągłym. Zasilanie z magazynka pudełkowego o pojemności 32 nabojów, rozmieszczonych w szachownicę. Przyrządy celownicze składają się z muszki w osłonie i celownika przerzutowego, celownik dwustopniowy: stały – dla odległości 100 m i odchylany dla odległości 200 m. Lufa wkręcona w komorę zamkową zakończona podstawą muszki i hakiem ułatwiającym strzelanie przez otwory strzelnicze pojazdów. Łoże i okładziny chwytu pistoletowego z bakelitu. Kolba metalowa składana pod spód broni.
 
Dwie wojny: boliwijsko-paragwajska [1932-1935] oraz domowa w Hiszpanii [1936-1939], gdzie brały udział także jednostki niemieckie z Legionu Condor, spowodowały zmiany w poglądach decyzyjnych kręgów wojskowych III Rzeszy. Wiele gorących dyskusji dotyczyło nowoczesnego uzbrojenia piechoty w przyszłych konfliktach. Szczególne znaczenie miała wojna w Hiszpanii, która dała Niemcom oprócz doświadczenia, możliwość przetestowania sprzętu, a także wiedzę nad skutecznym użyciem pistoletów maszynowych. MP.38 narodził się właśnie w wyniku doświadczeń wyniesionych z pól bitewnych tej wojny...

Konstruktorem MP.38, a następnie jego wersji rozwojowych: MP.38/40 i MP.40 był inż. Heinrich Vollmer - jednak mimo to, po dziś dzień pistolet ten błędnie nazywa się "Schmeisserem".

Na początku 1938 Urząd Uzbrojenia Wojsk Lądowych [Waffenamt des Heeres] złożył zamówienie na nowy pistolet maszynowy kierownictwu Erfurter Maschinenfabrik [ERMA].

W tym czasie kierownictwo ERMA prawdopodobnie dysponowało już gotowymi prototypami i pełną dokumentacją nowego pistoletu maszynowego. W sierpniu 1938 broń weszła w skład etatowego uzbrojenia piechoty jako "Maschinenpistole 1938" [MP.38]. W pierwszej kolejności uzbrojenie trafiło do załóg czołgów i wozów opancerzonych, a od 1940 do pozostałych formacji.

Główne zespoły pistoletu to:

- zamek z rączką do napinania
- teleskopowy mechanizm powrotny ze sprężyną powrotną i iglicą
- szkielet: lufa z szyną podporową, komora zamkowa, gniazdo i zatrzask magazynka
- kolba: korpus rękojeści, kolba z zatrzaskiem, komora spustowa, pokrywa komory spustowej, język spustowy,
- magazynek.

MP.38 był bronią samoczynną o nieruchomej lufie. Działał na zasadzie odrzutu zamka swobodnego, strzelał tylko ogniem ciągłym z otwartego zamka, był zasilany z 32 nabojowego magazynka pudełkowego. Cechował się zastosowaniem szeregu nowatorskich rozwiązań, takich jak składana metalowa kolba [pierwsza na świecie], brak łoża w klasycznym rozumieniu [zastosowano zamiast niego elementy z tworzyw sztucznych]. Sprężynę powrotną umieszczono w składanej teleskopowo osłonie [patent Vollmera z 1933].

Lufa kalibru 9 mm, o 6 bruzdach prawoskrętnych, miała masywne pogrubiające się ku komorze nabojowej ścianki - zapewniało to skuteczne chłodzenie w czasie strzelania. Na końcu lufy nakrętka chroniąca gwint - służyła do mocowania nasadki do "ślepego strzelania". Dalej znajdowała się muszka w pierścieniowej osłonie oraz hak i podkładka w kształcie wydłużonej szyny - ich celem było zapobieżenie ewentualnemu wpadnięciu broni do środka podczas strzelania z wnętrza pojazdu pancernego jak i amortyzacja lufy opartej o krawędź szczeliny strzeleckiej.

Lufę mocowano na gwint do komory zamkowej w kształcie rury otwartej z tyłu. Na komorze mocowano celownik szczerbinkowy o dwu nastawach 100 i 200 m. W przedniej części komory, po prawej stronie wykonano okienko wyrzutowe łusek i mocowano obsadę magazynka umożliwiającą jego wkładanie od dołu. Od wewnątrz obsada magazynka miała zamontowany wyrzutnik. Wzdłuż prawego boku komory wykonano podłużny otwór, w którym pracowała rączka zamkowa, w jego tylnej części znajdował się dodatkowy otwór, umożliwiający zabezpieczenie napiętego zamka. Pozostałe części broni to łoże z bakelitu zespolone z rozbudowanym chwytem pistoletowym, kryjącym w sobie urządzenie spustowe.

Łączyły się one z komorą obrotowym zaczepem. Do chwytu, na obrotowej osi blokowanej sprężynującym przyciskiem [naciskać z lewej], dołączona była składana kolba wykonana z profili stalowych. Jej stopka również zamontowana była na osi, co pozwalało na całkowite złożenie kolby pod lufę. Nad zawiasem kolby umieszczono otwór do pasa nośnego.
Trzon zamkowy w kształcie walca z zamocowanym sprężynującym wyciągiem i rączką zamkową. W otwór w trzonie zamkowym wchodziła iglica na masywnej żerdzi. Na żerdzi iglicy założona była spiralna sprężyna powrotna, osłonięta częściowo trzonem iglicznym, a w dalszej części dwoma nachodzącymi na siebie teleskopowo rurkami. Wewnątrz żerdzi iglicy sprężyna zderzaka zakończona prętem.

MP.40 był wersją rozwojową MP.38, w którym to w czasie eksploatacji wykryto dość niebezpieczne i nieekonomiczne mankamenty. Do tego pierwszego zaliczało się mało skuteczne i bezpieczne blokowanie broni przed strzałem przypadkowym, a do tego drugiego jednostkowe koszty produkcji. W MP.40 zmieniono rączkę [w postaci prostego haka] na dwuczęściową rączkę, której zewnętrzna część blokowała zamek w przednim położeniu. Innowacja wydatnie poprawiła bezpieczeństwo eksploatacji broni. Zmieniono również technologię produkcji: z obróbki skrawaniem [co było pracochłonne i przez to drogie] na tłoczenie, spawanie punktowe i lutowanie twarde.

W czasie II wojny światowej wyprodukowano łącznie ok. 1,2 mln egzemplarzy MP.38 i MP.40 wraz z różnymi ich odmianami. Od 1938 produkowano je w Erfurter Maschinenfabrik, od 1940 w Waffenfabrik Steyr, a od 1941 dodatkowo w C.G. Haenel. Niektóre części do MP.40 podczas okupacji produkowano także w warszawskiej Państwowej Fabryce Karabinów przy ul. Dworskiej 28. Jesienią 1939 fabryka została przejęta przez koncern "Steyer-Daimler-Puch" z siedzibą w Wiedniu.

W roku 1941 Hugo Schmeisser opracował kolejną modyfikację peemu, która na uzbrojenie armii niemieckiej weszła pod oznaczeniem MP-41.

 
Z Arsenału Muzeum Wojska Polskiego
 

 

Przetłumacz Witrynę

Polish English French German Hungarian Latvian Lithuanian Russian Ukrainian

Użytkownik

Patronat

Biuletyn "ODWET" nr 22-23

Nowości Filmowe

stat4u